Γατάκι και συμπεριφορά

Πολλοί οι παράγοντες επηρεάζουν ένα γατάκι από τη στιγμή που αρχίζει να υπάρχει στη μήτρα της μητέρας του μέχρι τη στιγμή που γίνεται φυσιολογική ενήλικη γάτα, ικανή να φροντίζει τον εαυτό της, να κυνηγάει και να αλληλοεπιδρά με τις άλλες γάτες.

Ο ρόλος της μητέρας και η μήτρα που το φιλοξενεί πριν γεννηθεί

• Το θεμέλιο για την ανάπτυξη των μικρών γατιών είναι η καλή συμπεριφορά της μητέρας. Τα μικρά γατάκια των 2 εβδομάδων που χωρίζονται από τη μητέρα τους, φοβούνται περισσότερο, είναι πιο άγρια, ευαίσθητα σε νέα ερεθίσματα, μαθαίνουν λιγότερο και αναπτύσσουν φτωχές κοινωνικές και γονικές ικανότητες σε σχέση με τα άλλα γατάκια.
• Γάτες έγκυες που τρώνε ισορροπημένη διατροφή και κανονική ποσότητα πρωτεϊνών κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, όταν γεννήσουν και κατά τη διάρκεια του θηλασμού, τα γατάκια τους είναι δραστήρια, παιχνιδιάρικα και πιο έτοιμα για κυνήγι.
• Γάτες έγκυες που λαμβάνουν τροφή περιορισμένη σε πρωτεΐνες κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, όταν γεννήσουν και κατά τη διάρκεια του θηλασμού, τα γατάκια τους φωνάζουν έντονα, μετακινούνται συχνότερα, είναι πιο ευαίσθητα, χάνουν συχνά την ισορροπία τους και έχουν μικρότερο δέσιμο και κοινωνικές σχέσεις με τη μητέρα τους. Δεν γνωρίζουμε αν οι διαφορές αυτές οφείλονται στη μείωση των πρωτεϊνών ή στην αλλαγή της συμπεριφοράς της μητέρας απέναντί τους.
• Γατάκια που γεννιούνται από μητέρες που τρώγανε τη μισή ποσότητα τροφής από αυτήν που έπρεπε ημερησίως, πολλές φορές έχουν ατέλειες στην ανάπτυξη ορισμένων περιοχών του εγκεφάλου τους. Επίσης εμφανείς καθυστερήσεις στο θηλασμό, το άνοιγμα των ματιών, το τρέξιμο, το παίξιμο, το σκαρφάλωμα.
• Γάτες που στρεσάρονται πριν και μετά τη γέννα έχουν μικρά γατάκια με ανώμαλη συμπεριφορά.

Τα γονίδια του πατέρα

• Υπάρχουν 3 τύποι προσωπικότητας στις γάτες:

Κοινωνική με αυτοπεποίθηση και βολική στις αλλαγές
Αβέβαιη και νευρική
Ενεργητική και άγρια

• Τα γονίδια του πατέρα είναι τα βασικά συστατικά για την προσωπικότητα που θα σχηματίσει το μικρό γατάκι.
  Σε γονιδιακές αλλαγές οφείλονται επίσης οι ποικιλίες στις διαβαθμίσεις διεγερσιμότητας και αυτοεκτίμησης των γατιών, όπως για παράδειγμα η ποσότητα της αδρεναλίνης που απελευθερώνεται όταν αντιμετωπίζουν μια πρόκληση.

Νεογνικό στάδιο (0-1 εβδομάδα)

Τα μικρά γατάκια είναι ανήμπορα. Η μητέρα τα θηλάζει και τα καθαρίζει από ούρα και κόπρανα με τη γλώσσα της γλύφοντας τη περιοχή ακριβώς πάνω από τα γεννητικά τους όργανα .

3η μέρα ζωής

Ο θηλασμός γίνεται με «επαγγελματικό τρόπο». Τα μικρά με τη βοήθεια της όσφρησης, βρίσκουν το μαστό που έχουν επιλέξει και για συνολικά 6 ώρες την ημέρα προσκολλώνται στη ρόγα.

Μεταβατικό στάδιο (1-2 εβδομάδων)

Εκδηλώνουν τη διάθεσή τους για θηλασμό μόλις ξυπνήσουν ή αν κάποιο σώμα αγγίξει το πρόσωπο ή τα χείλη τους. Αυτό εξαφανίζεται την 20η ημέρα.

Στάδιο Κοινωνικοποίησης (2-7 εβδομάδων)

4η εβδομάδα ζωής

Ξεκινά ο απογαλακτισμός. Η μητέρα γάτα αρχίζει σταδιακά να αρνείται όλο και πιο συχνά να τα θηλάζει. Τα γατάκια δοκιμάζουν να τρώνε στερεή τροφή και η μητέρα φέρνει στη φωλιά τους εξασθενημένο και στο τέλος ζωντανό κυνήγι που το αφήνει μπροστά τους, δίνοντάς τους την ευκαιρία να το κυνηγήσουν και να το σκοτώσουν. Από το πιο θήραμα θα απασχολήσει τα μικρά γατάκια, μέχρι ποιο θήραμα προτιμάει η μητέρα τους, θα καθορίσει την μελλοντική τους προτίμηση σε κάποιο ή κάποια θηράματα.

7η εβδομάδα ζωής

Συνήθως ο απογαλακτισμός δεν τελειώνει αμέσως στην ηλικία των 7 εβδομάδων αλλά συνεχίζεται κατά διαστήματα και για αρκετές εβδομάδες. Από τη 5η εβδομάδα όμως αρχίζουν και θηλάζουν συνολικά 4 ώρες την ημέρα.

Τα γατάκια που απογαλακτίζονται 4 εβδομάδων, γίνονται πολύ πιο εύκολα κυνηγοί ποντικιών, από εκείνα που απογαλακτίζονται 9 εβδομάδων.

Εφηβικό στάδιο (7 εβδομάδων έως τη σεξουαλική ωριμότητα 6-12 μηνών)

Σ΄αυτή την ηλικία τα γατάκια είναι έτοιμα να φύγουν από τη μητέρα τους και να γίνουν πλήρως ανεξάρτητα ως προς τη τροφή τους.

15η – 18η εβδομάδα ζωής

Τα μικρά ακολουθούν την μητέρα τους στο κυνήγι και την βλέπουν πως εντοπίζει, πλησιάζει χωρίς να γίνει αντιληπτή, εφορμά, πιάνει και σκοτώνει το θήραμα. Δεν είναι γνωστό αν η μάνα διδάσκει το πώς να κυνηγούν ή απλώς ξυπνάει τα κυνηγητικά τους ένστικτα. Το ελεύθερο γατάκι από 6 μηνών μπορεί να κυνηγήσει και να βρει τη τροφή του μόνο του.

Νεογνικό στάδιο (0-1 εβδομάδα)

Τα μικρά γατάκια είναι ανήμπορα. Η μητέρα τα καθαρίζει από ούρα και κόπρανα με τη γλώσσα της γλύφοντας τη περιοχή ακριβώς πάνω από τα γεννητικά τους όργανα. Συνήθως τρώει τις απεκκρίσεις για να διατηρήσει τα μικρά σε καλή υγεία και τη φωλιά τους καθαρή.

Μεταβατικό στάδιο (1-2 εβδομάδων)

Ισχύει ακόμα ότι και στο νεογνικό στάδιο. Τα μικρά γατάκια είναι ανήμπορα. Η μητέρα τα καθαρίζει από ούρα και κόπρανα με τη γλώσσα της γλύφοντας τη περιοχή ακριβώς πάνω από τα γεννητικά τους όργανα. Συνήθως τρώει τις απεκκρίσεις για να διατηρήσει τα μικρά σε καλή υγεία και τη φωλιά τους καθαρή.

Στάδιο Κοινωνικοποίησης (2-7 εβδομάδων)

3η, 4η και σπανίως 5η εβδομάδα ζωής

Αν και η μητέρα συνεχίζει να τα καθαρίζει, τα μικρά αρχίζουν να εξερευνούν με την βοήθεια της όσφρησης το χώρο που χρησιμοποιεί η μητέρα τους σαν φυσική αμμολεκάνη, να σκάβουν δίπλα από τα κόπρανά της ή τα ούρα της και δεν είναι αφύσικο να δοκιμάζουν και λίγη άμμο ή χώμα. Μετά από αυτήν την εμπειρία αποκτούν συμπεριφορά ενηλίκου δηλαδή θέλουν να χρησιμοποιούν μαλακό ελαφρύ υλικό για να σκεπάζουν τις απεκκρίσεις τους.

5η – 6η εβδομάδα ζωής

Εφηβικό στάδιο (7 εβδομάδων έως τη σεξουαλική ωριμότητα 6-12 μηνών)
Τα γατάκια έχουν πλήρη έλεγχο της ούρησης, της αφόδευσης, του σκαψίματος σε μαλακό χώμα και του σκεπάσματος των ακαθαρσιών.

Νεογνικό στάδιο (0-1 εβδομάδα)

Αμέσως μετά τη γέννηση των μικρών, η μητέρα με την γλώσσα της καθαρίζει το τρίχωμά τους, διεγείρει την ούρηση και την αφόδευση, διεγείρει με μασάζ την αφή τους.

Μεταβατικό στάδιο (1-2 εβδομάδων)

Αρχίζει ο ερασιτεχνικός αυτοκαθαρισμός. Αρχικά γλύφουν το μπροστινό πόδι και σε λίγες μέρες κατορθώνουν να γλείψουν ολόκληρο το σώμα τους.

Στάδιο Κοινωνικοποίησης (2-7 εβδομάδων)

3η εβδομάδα ζωής

Μπορούν να ξυθούν με το πίσω πόδι.

4η εβδομάδα ζωής

Μπορούν να χρησιμοποιήσουν το μπροστινό πόδι για να καθαρίσουν το κεφάλι και το λαιμό τους μετά το φαγητό.

Εφηβικό στάδιο (7 εβδομάδων έως τη σεξουαλική ωριμότητα 6-12 μηνών)
Μετά από ξεκούραση, ύπνο ή φαγητό τα γατάκια αρχίζουν να γλείφονται για να καθαριστούν. Όσο μεγαλώνουν και ενηλικιώνονται αφιερώνουν το 30% – 50% του χρόνου τους στον αυτοκαθαρισμό.

Το παιχνίδι των μικρών γατιών είναι η πιο συναρπαστική εκδήλωση συμπεριφοράς για παρακολούθηση. Τους προσφέρει σωματική ετοιμότητα, εξάσκηση, εξερεύνηση του περιβάλλοντος και ανάπτυξη των κοινωνικών επαφών. Κυνηγώντας άψυχα αντικείμενα συντονίζουν τέλεια τους μύες τους και συγχρονίζουν χίλιες δυο άλλες κινήσεις που χρειάζονται σ΄έναν ικανό κυνηγό.

Μικρά γατάκια που δεν έπαιξαν με τα αδέλφια τους μπορούν και σχηματίζουν κοινωνικούς δεσμούς αλλά είναι πιο αργά στο να αποκτήσουν κοινωνική επιδεξιότητα.

Η μορφή του παιχνιδιού αλλάζει με το χρόνο γιατί αλλάζει και η φυσική ανάπτυξη των γατιών.

Όταν ένα γατάκι παίζει οι ερευνητές έχουν υποθέσει ότι επιτυγχάνεται:

Εξάσκηση των κυνηγητικών δεξιοτήτων που θα χρειαστεί σαν ενήλικο.

Βελτίωση της φυσικής κατάστασης και της συνεργασίας των κινήσεων.

Διευκόλυνση της μάθησης και της ωρίμανσης του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Το κοινωνικό παιχνίδι παίζεται από 2-3 γατάκια ηλικίας 4 -16 εβδομάδων. Αρχίζει και εξασθενεί μεταξύ 12 – 16 εβδομάδων ώστε τα γατάκια να είναι έτοιμα να πάρουν μέρος στη διασπορά τους στον περιβάλλοντα χώρο. Γύρω στο 3ο μήνα της ζωής τους, το κοινωνικό παιχνίδι μπορεί να γίνει σοβαρό και να ξεφύγει από τα όριά του.

Το κοινωνικό παιχνίδι μιμείται και την συμπεριφορά της κοινωνικής ανταγωνιστικότητας αλλά και τη συμπεριφορά του κυνηγού. Αυτό επηρεάζεται από την παρατήρηση της μητέρας γάτας, από την πείρα που έχουν στο κυνήγι από μικρά και από τον ανταγωνισμό που αναπτύσσεται με τα αδέλφια τους όταν υπάρχει μπροστά τους θήραμα.

Οι περισσότερες γάτες γίνονται ικανοί κυνηγοί ασχέτως αν είχαν από μικρές την εμπειρία ή όχι.

Το παιχνίδι με αντικείμενα και το ατομικό παιχνίδι είναι πολύ σημαντικά για την ανάπτυξη των κυνηγετικών ικανοτήτων των μικρών γατιών. Αρχίζει και εκδηλώνεται σε γατάκια 2 εβδομάδων και αυξάνει με τον απογαλακτισμό γύρω στις 7 εβδομάδες.

Μόλις εμφανιστεί στο οπτικό τους πεδίο ένα κινούμενο αντικείμενο πηδούν, το χτυπούν και το αρπάζουν. Πολλές φορές φαντάζονται ένα αντικείμενο και τότε πηδούν για να το χτυπήσουν.

Μια παραπλήσια εκδήλωση είναι όταν αργά το απόγευμα τρέχουν σαν τρελά από δω κι από κει χωρίς κανένα φανερό λόγο.

Γατάκια που έμειναν μόνα τους παίζουν περισσότερο με αντικείμενα και με τη μητέρα τους σε σχέση με αυτά που έχουν αδέλφια και παίζουν μεταξύ τους.

Στάδιο Κοινωνικοποίησης (2-7 εβδομάδων)

Γατάκι 2 εβδομάδων

Η πρώτη προσπάθεια παιχνιδιού. Χτυπάει εσκεμμένα σε αντικείμενα που συναντά στο δρόμο του.

Γατάκι 2,5 – 4 εβδομάδων

Προσπάθεια για υψηλό άλμα.

Γατάκι 3 εβδομάδων

Προσπάθεια να προσανατολίσει τα πόδια του ως προς το αντικείμενο και μερικές φορές το δαγκώνει. Ξαπλώνει με τη κοιλιά προς τα πάνω, κουνάει τα άκρα και δείχνει τα δόντια του. Επίσης κάθεται στα πίσω πόδια και τεντώνει τα μπροστινά.

Γατάκι 4 εβδομάδων

Αρχίζει να αναπτύσσει κοινωνικές σχέσεις στο περιβάλλον του με έμψυχα. Παλεύει, κυλιέται και δαγκώνει μητέρα και αδέλφια.

Γατάκι 4,5 εβδομάδων

Συνήθως κάθεται με τέτοιο τρόπο ώστε το πλευρό του να αγγίζει το διπλανό του γατάκι, καμπουριάζει τη ράχη κάνοντας και μια μικρή καμπούρα στην ουρά. Επίσης πριν κάνει «επίθεση», στήνει ενέδρα ισιώνοντας την ουρά του, και εναλλάσσοντας το βάρος του στα λυγισμένα πίσω πόδια του.

Γατάκι 5 – 6 εβδομάδων

Σηκώνεται στα πίσω πόδια του, έρπει ύπουλα, κυνηγάει και παλεύει με άλλο γατάκι αν και δεν είναι υποχρεωτικό το άλλο γατάκι να ανταποκριθεί κι αυτό με κυνήγι.

Γατάκι 6 εβδομάδων

Κάνει ένα βήμα στο πλάι και μετά απογειώνεται από το έδαφος.

Γατάκι 7 εβδομάδων

Σκαρφαλώνει και ισορροπεί σε μπάρες. Βλέποντας το άλλο γατάκι στο πρόσωπο, κατευθύνει προς τα εκεί το πόδι του. Το άλλο γατάκι μπορεί να απαντήσει με τον ίδιο τρόπο.

Εφηβικό στάδιο (7 εβδομάδων έως τη σεξουαλική ωριμότητα 6-12 μηνών)
Στις 7-8 εβδομάδες τα γατάκια αρχίζουν το παιχνίδι και την εξερεύνηση των άψυχων υλικών και αυτό κορυφώνεται στις 18 εβδομάδες. Παίζουν μόνα τους ή με άλλα γατάκια μαζί και μιμούνται κινήσεις κυνηγιού, δηλαδή πλησιάζουν κολλητά στο έδαφος για επίθεση, πηδούν σε μεγάλο ύψος, ακινητοποιούν κάτι με το πόδι και δαγκώνουν.

Ο χρυσός κανόνας για την εκπαίδευση είναι η επιβράβευση για τις επιθυμητές πράξεις και η αδιαφορία για τις ανεπιθύμητες.

Είναι όμως δύσκολο να βρεθεί κατάλληλο κίνητρο που θα παρακινήσει

την ελεύθερη μικρή ή μεγάλη γάτα να κάνει κάτι το επιθυμητό.

Επιπρόσθετα οι ειδικές συμπεριφορές που χαρακτηρίζουν το είδος της γάτας επηρεάζουν το ποιες συμπεριφορές είναι περισσότερο πιθανόν να μαθευτούν.

Επειδή η γάτα είναι ταυτόχρονα θηρευτής και θήραμα πρέπει να βρίσκεται σε περιβάλλον που είναι δυνατόν να της μεταδοθεί η μάθηση καινούργιων συμπεριφορών.

Τα γατάκια μαθαίνουν παρατηρώντας και άλλες γάτες αλλά προτιμούν τη μητέρα τους. Από αυτήν μαθαίνουν τις απαραίτητες ενστικτώδεις μιμήσεις όπως την «κυνηγετική συμπεριφορά» για αυτοσυντήρηση.

Οι ενήλικες γάτες επιδεικνύουν κοινωνική μάθηση παρατηρώντας τις άλλες γάτες.

Μια άλλη σπουδαία πορεία μάθησης είναι η «εξοικείωση», μάθηση δηλαδή για απειλές και πράγματα που δεν έχουν καμία επίπτωση στη ζωή τους.

Μεταβατικό στάδιο (1-2 εβδομάδων)

Γατάκι 10 ημερών

Μαθαίνει με την όσφρηση. Μέσω της μεθόδου «λάθος και σωστό» ξεχωρίζει το μαστό που προτιμά και θηλάζει από εκεί.

Μαθαίνει να ξεχωρίζει από πού έρχεται κάποιος ήχος.

Μαθαίνει να αποφεύγει ενεργητικά τα δυσάρεστα ερεθίσματα.

Στάδιο Κοινωνικοποίησης (2- 7 εβδομάδων)

Γατάκι 2 – 5 εβδομάδων

Δεν μπορεί να μάθει να απαντά σε οπτικά ερεθίσματα.

Γατάκι 5 – 6,5 εβδομάδων

Από 6 εβδομάδων δείχνει να μπορεί να απαντά και σε οσφρητικά και σε οπτικά ερεθίσματα.

Θα φοβάται λιγότερο στη ζωή του όποτε εκτίθεται σε νέα ερεθίσματα αν σ΄αυτή την ηλικία γνωρίσει νέες εμπειρίες και νέα περιβάλλοντα.

Εφηβικό στάδιο (7 εβδομάδων έως τη σεξουαλική ωριμότητα 6-12 μηνών)

Γατάκι 8 εβδομάδων

Δεν έχει ακόμα σταθερή διάρκεια προσοχής αλλά αρχίζει να έχει την ικανότητα να λύνει προβλήματα.

Στάδιο Κοινωνικοποίησης (2-7 εβδομάδων)

Γατάκι 3 εβδομάδων

Από αυτή την ηλικία αρχίζει να ανοίγει τα ματάκια του, να συγχρονίζονται οι ομάδες των μυών του και να μπορεί να αντιδράσει κοινωνικά στέλνοντας ευκρινή μηνύματα.

Γατάκι 6 εβδομάδων

Αρχίζουν οι αντιδράσεις φόβου στη σιλουέτα μιας απειλητικής μαύρης γάτας.

Εφηβικό στάδιο (7 εβδομάδων έως τη σεξουαλική ωριμότητα 6-12 μηνών)

Γατάκι 7 εβδομάδων

Αυτή η περίοδος είναι η καταλληλότερη για να γνωρίσει άλλα είδη ζώων. Όσο πιο πολύ χρόνο έρχεται σε επαφή με άλλα είδη τόσο λιγότερες είναι οι πιθανότητες να αναπτύξει φόβο γι αυτά αργότερα.

Γατάκι 8 εβδομάδων

Αρχίζει η αντίδραση στο ούρο κάποιας ξένης γάτας.

Γατάκι 16 εβδομάδων
Μεταξύ αδελφών παρατηρείται αμοιβαίο χάϊδεμα – τρίψιμο.